Τετάρτη, 11 Μαΐου 2016

Ένα αγόρι που το λένε Μοχάμεντ.

Και όσο το προσφυγικό ξεθωριάζει και γίνεται άλλη μια καθημερινότητα, τόσο χάνεται και εκείνος ο πρώτος ηρωισμός του να «σώζεις» ανθρώπους. Είναι εκείνη η κούραση βλέπεις, που σε κυριεύει. Όμως κάπου εκεί ανάμεσα στο Σχιστό, στο Ελληνικό στον Πειραιά, στα Εξάρχεια και στην Κυψέλη, συναντάς εκείνα τα μικρά αγόρια και τα μικρά κορίτσια που μπορούν και συγκλονίζουν την ύπαρξή σου. Κι εκεί που λες πως θα είναι το τελευταίο μεσημέρι  που επιστρέφεις κομμάτια από τη δουλειά , και που αρπάζεις 2 φέτες ψωμί και μια τυρί, που ξαναμπαίνεις σαν κυνηγημένη στο αυτοκίνητο για να βρεθείς σε κάποιο καταυλισμό, εκεί μέσα σε όλο αυτό, τυχαίνει να βρίσκεται στο δρόμο σου ένα μοναδικό αγόρι.
Κάτι συμβαίνει μέσα σε όλη αυτή τη λαοθάλασσα των παιδιών και κάποιες φορές συνδέεσαι μαζί τους με ένα παράξενο εσωτερικό τρόπο. Πολλές φορές έχει συμβεί σε εμένα και σε άλλους φίλους αυτή η παράξενη εμπειρία. Προχθές είχε έρθει η μητέρα μου σε ένα καμπ. Ένα ήρεμο κοριτσάκι  από το Αφγανιστάν την κοίταξε στα μάτια. Κατέληξαν αγκαλιά να κλαίνε και οι δυο... Δεν αντάλλαξαν ποτέ κάποια κοινή λέξη. Απλά κοιτάχτηκαν στα μάτια και αυτό το κοίταγμα ήταν η δήλωση πως “σε καταλαβαίνω”.

Έτσι έγινε και με τον Μοχάμεντ. Μπορεί να είναι κάπου στα 10 αλλά έχει ζήσει τόσα πολλά. Ήρθε από την Σομαλία με τους γνωστούς τρόπους. Το κεφάλι του είναι γεμάτο εκζέματα, από εκείνα που δημιουργεί ο ήλιος και η σκόνη στο παιδικό τρυφερό δέρμα.
Έχει άλλα 5 αδέρφια. Δεν είναι ο μεγαλύτερος αλλά όλη η οικογένεια εξαρτάται από αυτόν, γιατί έχει το χάρισμα να μαθαίνει γλώσσες. Ήδη γνωρίζει 6 γλώσσες και διαλέκτους. Μέσα σε 5-6 μήνες που βρίσκεται στην Αθήνα , έχει ήδη μάθει να μιλάει ελληνικά. Όλοι λοιπόν απευθύνονται σε αυτόν. Εθελοντές, συντονιστές πρόσφυγες. Όλοι.

Τον θυμάμαι στις πρώτες μέρες. Ήταν ένα βίαιο πλάσμα. Απροσάρμοστο και ανένταχτο. Τώρα κυκλοφορεί ανάμεσα στα κοντέινερ με ένα μπεζ μπουφάν 2-3 νούμερα μεγαλύτερο και κάτι ψεύτικα ray ban που κρέμονται από τη μπλούζα του. Είναι ένας μικρός αναντικατάστατος θεσμικός παράγοντας μέσα σε όλη αυτήν την αταξία και τον θόρυβο του καταυλισμού. Το αγόρι αυτό έχει αλλάξει. Όλη αυτή η αντάρα στη ζωή του, έχει εμφυσήσει δεξιότητες που πριν δεν είχε. Τώρα πια είναι συνεργάσιμος και ευγενικός. Ένας μαλαματένιος κρίκος που συνδέει ανθρώπους.

Στα τελευταία εργαστήρια κάτι έγινε μέσα μου με τον Μοχάμεντ. Του είπα πως είναι η πρώτη φορά μετά από 9 μήνες που μπορώ και μιλάω στη γλώσσα μου με ένα μικρό παιδί των καταυλισμών και είμαι πολύ συγκινημένη γι αυτό. Εκείνο το τελευταίο απόγευμα, έκατσα και του είπα όσα δεν είπα ποτέ σε κανένα άλλο προσφυγόπουλο. Και το αγόρι με άκουγε με προσοχή.
Αισθάνθηκα μεγάλη ευγνωμοσύνη γι αυτό το παιδί και έτσι άρχισα να τον παινεύω... Πολύ τον παίνεψα και τον γέμισα ευχές. Έτσι για να έχει απόθεμα. Και το αγόρι,ήσυχο, χαμογελούσε και με κοιταζε κατευθείαν στα μάτια. Το ξέρω αυτό το βλέμμα . Σα να μην χόρταινε από τα καλά λόγια. Και μέσα μου, έλεγα: “Πάρε αγόρι ! Πάρε όσες ευχές χρειάζεσαι. Πάρε όλα τα θετικά λόγια που μπορώ να σου δώσω. Όσα δεν έδωσα σε όλα τα παιδιά που βρέθηκαν στο δρόμο μου τους τελευταίους μήνες. Καθρέφτης να γίνουν τα λόγια μου για να δεις τις όμορφες και κρυφές δυνατότητές σου. Φύλαξε τα. Γερά. Κάνε απόθεμα. Θα το χρειαστείς στα επόμενα χρόνια”.
Και όλη αυτήν την ώρα οι ευχές που ξεστόμιζα συγκρούονταν στο μυαλό μου με άλλες εικόνες. Ανέχειας, παραβατικότητας, πολέμου. Αχ, κάνε αυτό το τεράστιο παιδικό μυαλό να βρει λίγο φιλόξενο τόπο. Να εξελιχτεί, να ανθίσει, να καρποφορήσει. (Θε μου(;) Φύλαξέ τον!)

Στο τέλος του έδωσα μια ζεστή αγκαλιά. Και χάιδεψα το κεφαλάκι του το πληγωμένο.

Μετά το αγόρι φώναξε και την μικρή του αδερφή να έρθει κοντά μου. Μου τη σύστησε. Γιασμίν. Του εξήγησα τι σημαίνει το όνομα της στα ελληνικά. Γιασεμάκι.. όμορφο και ευωδιαστό. Της μετέφρασε λέξη λέξη ότι έλεγα. Γελούσαν με την ψυχή τους και οι δυο. Ο Μοχάμεντ ενθουσιάστηκε. Δεν ήξερε πως τα ονόματα μπορεί να σημαίνουν κάτι. Ίσως και να κατανόησε πως οι λέξεις έχουν νόημα και κρυφές δυνάμεις

Και αυτή είναι άλλη μια  μικρή ιστορία από τους καταυλισμούς των προσφύγων που σε κάνουν να θες να συνεχίσεις για όσο σε αντέξουν τα πόδια σου. Και αυτές οι ιστορίες δεν γράφονται για να ενεργοποιήσουν το παροδικό συναίσθημά μας. Είναι δηλώσεις, πίστης. Γιατί τώρα που τα φώτα του προσφυγικού σβήνουν, πρέπει να συνεχίσουμε να κρατιόμαστε από κάπου. Όχι μόνο για το καλό αυτών των παιδιών. Μα περισσότερο για το δικό μας. Για να συνεχίσουμε να παίρνουμε ζωή από τα γεμάτα δύναμη και φωτιά μάτια του Μοχάμεντ.

Ακόμα και αν δεν θα έχω άλλους μαρκαδόρους, ακόμα και όταν δεν θα έχω μπλοκ ζωγραφικής,  τραπέζι για να τα ακουμπήσω, ή υπόστεγο για να διδάξω, ακόμα και  αν χρειαστεί να κάτσω στις πέτρες μαζί τους, ακόμα κι αν τελειώσουν τα χρήματά μου και δεν θα μπορώ να κεράσω σοκολάτες και καραμέλες την Γιασμιν, εγω...
..θα συνεχίσω.

Θα μου έχει μείνει η αγκαλιά, για να χωρέσει έστω ένα μοναδικό αγόρι σαν τον Μοχάμεντ.
Αυτό αρκεί για να αλλάξει τον κόσμο.
Έχω Πίστη.




Κυριακή, 8 Μαΐου 2016

Τοτέμ 2016 (Art Brut-Outsider art)

Λίγα σχόλια σχετικά με την συμμετοχή μου στην Έκθεση που διοργανώνει η Εταιρεία Μελέτης Πολιτισμικής Ετερότητας (Ε.Μ.Π.Ε.) : «Art Brut – Outsider Art: Η ετερότητα ως καθρέφτης της ταυτότητας» από 9 έως 23 Μαΐου με βασικό χώρο το Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα», Ηρακλειδών 66, σταθμός Κεραμεικός/Θησείο. 

Στην έκθεση  παρουσιάζω ένα κομμάτι από τις συνθέσεις ΤΟΤΕΜ που ξεκίνησα το 2012.

Το ΤΟΤΕΜ (μου) αποτελείται από φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο και φωτογραφίες που τράβηξε ο Δημήτρης Πούπαλος από σχετική performance που στήθηκε για τις ανάγκες του project αυτού.

Πρόκειται για ένα γεννεόγραμμα. Πρόσωπα από το παρελθόν, στιγμές όπως τι έζησαν, γάμοι βαφτίσεις, σκιές από τις ζωές που έζησαν άλλοι στο παρελθόν και στιγμάτισαν και τη δική μου ζωή.

Η Μητρική και η Γυναικεία φιγούρα επικρατεί. Είναι μια Αγία και άμωμος , ως αμνός του Θεού που αυτοθυσιάζεται για το καλό της φυλής/οικογένειας. Ο Αμνός το ζώο της δικής μου φατρίας ορίζει τις επιλογές των γυναικών της φυλής. Η αυτοθυσία της γυναίκας, ευλογεί και καταριέται τα μέλη της. Φαινομενικά ο Αμνός είναι αγαθός, αυτό-θυσιάζεται για τη συνέχεια της φατρίας. Ο Αμνός όμως επιβάλει αναγνώριση της θυσίας του. Παίρνει ιεραρχία εξαιτίας αυτής της πράξης του. Η θυσία του είναι βίαιη. Κυριαρχική. Δεν αφήνει δικαίωμα επιλογής. Είναι ένα χρέος που σου κληροδοτείται και μια θεότητα για να λατρέψεις.

Το Τοτέμ αυτό καθόρισε, επηρέασε, επέβαλε . Ήταν δυσβάστακτο.
 Έπρεπε να το βεβηλώσω.

Στο έργο αυτό επικρατούν καινούρια στοιχεία. Ένα παιχνίδι αντίστασης,ανασύστασης και ανασυγκρότησης που εκφράζεται συχνά με βίαια φετιχιστικά σύμβολα. Η Γυναίκα στα νέα στοιχεία του Τοτέμ προσπαθεί να αρνηθεί τον Κυριαρχικό ρόλο της θυματοποίησης της γυναικείας μοίρας. Γίνεται αυθάδης. Βίαιη, ένα νέο τρομακτικό πλάσμα που δεν αποδέχεται το ρόλο του Αμνού και προσπαθεί να απελευθερώσει την Δύναμή του.Να ορίσει μόνο του τη μοίρα του.

Ελένη Καραγιάννη, 2016



Τι είναι τα Τοτέμ;

Η λέξη τοτέμ προέρχεται από την Ojibwa, μια γλώσσα Algonquin που πλέον έχει εκλείψει και ήταν ομιλούμενη στην Βόρεια Αμερική. Περιγράφει κάθε φυσικό αντικείμενο, ζώο, ή φυτό, για το οποίο πιστεύουν ότι έχει ιερές ιδιότητες και γι αυτό και το όριζαν ως προστάτη της πατριάς, της φυλής, και, γενικότερα ως γενάρχη.

Η λέξη «Ototeman» στην γλώσσα αυτή σήμαινε «αυτός, είναι της φυλής μου». Τα τοτέμ ήταν φτιαγμένα από ξύλο και σκαλισμένα στο χέρι από μάγους και είχαν την ευλογία του πνεύματος που πίστευε η κάθε φυλή.


 Το τοτέμ σύμφωνα με το Φρόιντ είναι πριν απ' όλα ο πρόγονος της ομάδας , καθώς και το καλό πνεύμα της και ο βοηθός της, που στέλνει χρησμούς και, ενώ είναι γενικά επικίνδυνο, γνωρίζει τα παιδιά του και δε τα βλάπτει. Κανονικά είναι ένα ζώο που τρώγεται, ακίνδυνο ή επικίνδυνο, τρομερό, σπανιότερα ένα φυτό ή μια φυσική δύναμη (βροχή, νερό),που έχει μια ιδιαίτερη σχέση με όλη την ομάδα Η ιδιότητα της συμμετοχής σε μία τοτεμική ομάδα κληρονομείται από γενιά σε γενιά Τα Τοτέμ όμως θέτουν ταμπού. Ιερές απαγορεύσεις επαφής με αντικείμενα, ανθρώπους ή τόπους οι οποίες αυτοεπιβάλλονται σε κάθε άτομο της φυλής, χωρίς επεξηγήσεις ή δισταγμούς. Οι παραβάτες των απαγόρευσαν μετατρέπονται και οι ίδιοι σε ταμπού, με αποτέλεσμα τον εξοβελισμό τους από την κοινότητα ή τη θανάτωσή τους.


Τοτέμ, 2012